Pápa’dan iki lise öğretmeni olan Zsigmond Fejes ve Imre Lakos, 7 Temmuz 1914 tarihinde, o dönemde büyük ölçüde keşfedilmemiş olan Kilikya bölgesini araştırmak amacıyla yola çıktı. Bölge seçimi muhtemelen Turanizm’in Doğu’ya duyduğu ilgi ve kişisel hırsların etkisiyle şekillendi.

Macaristan’da eğitim gören Türk öğrenci Hüseyin Arif’in rehberliğinde, Konstantinopolis ve Bursa üzerinden, o dönemde hâlâ yapım aşamasında olan Berlin–Bağdat demiryolu güzergâhını izleyerek Eskişehir, Afyonkarahisar ve Konya üzerinden Toros Dağları’nın geçitlerine ulaştılar. Adana ve Mersin’den sonra ise bir eşek kervanı yardımıyla Silifke–Ermenek–Alanya–Antalya hattını gezdiler.

Birinci Dünya Savaşı’nın patlak vermesi yolculuklarını sekteye uğratsa da, iki maceraperest 30 Ağustos’ta büyük ölçüde hedeflerine ulaşarak ülkelerine geri döndü. Hem yolculuğun hazırlanmasında hem de güvenli dönüşlerinde Türkiye’deki masonluk bağlantılarının önemli rolü oldu (Fejes ve Lakos da masondu).

Sefer, kısmen daha sonra Macarca yayımlanan seyahatnamelerden, ancak daha çok yolculuk sırasında çekilen 440’tan fazla fotoğraf sayesinde yeniden oluşturulabilmektedir. Bu fotoğraflarda Türk şehirlerinin önemli sokakları, yapıları, yerel yöneticileri ve fabrikalar, makineler ile sulama sistemleri gibi modernleşme unsurları yer almaktadır.

Bu görseller, Türkiye’deki toplumsal ve kentsel değişimleri inceleyen araştırmacılar için son derece değerli bir kaynak niteliğindedir. Ayrıca Macar gezginler, arkeologlar için önemli olan bazı alanları da belgelediler; ne yazık ki bunların bir kısmı günümüzde tahrip olmuştur.

110 yıl sonra, bir başka fotoğrafçı olan Ahmet Sait Yıldız, Fejes ve arkadaşlarının izlediği aynı rotayı tekrar kat etti. Bu durum, dünyanın bu özel bölgesinin bir yüzyılda ne kadar değiştiğini çarpıcı biçimde ortaya koymaktadır. Bu değişimler, Fejes’in orijinal fotoğraflarıyla birlikte bir fotoğraf sergisinde sunulmaktadır. Sergi ilk olarak 2025 yılında Érd’deki Macar Coğrafya Müzesi’nde gösterildi.

“Kilikya’ya Yolculuk – Fejes’in İzinde” Belgesel Film Gösterimi

“Kilikya’ya Yolculuk – Fejes’in İzinde” adlı belgesel film, HUN-REN Beşeri Bilimler Araştırma Merkezi – Tarih Enstitüsü – Türkoloji Araştırma Grubu, Macar-Türk Dostluk Derneği, Gül Baba Türbesi Miras Koruma Vakfı ve Érd Macar Coğrafya Müzesi iş birliğiyle gerçekleştirilen proje kapsamında tanıtılmıştır.

Film, 2024 Ankara Uluslararası Film Festivali’nde en iyi belgeseller arasında yer almış, Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Berlinale Uluslararası Film Festivali için hazırladığı resmi katalogda yer almış ve belgeselde kullanılan fotoğraflardan oluşan bir serginin de Macaristan’da düzenlenmesi planlanmaktadır.

1914 yılında iki Macar gezginin Kilikya’daki araştırma yolculuğunu konu alan belgesel, Türkiye’deki festivallerde büyük beğeni toplamış ve uluslararası film festivallerinin resmi yarışma programlarına seçilmeye devam etmektedir. İlk gösterimin ardından Macar izleyiciler filmi Macar Coğrafya Müzesi’nde izleme fırsatı bulmuştur.

Belgesel filmi sunan:
Dr. Zehra Yiğit, film yönetmeni